Not alma yöntemi, bir bilgiyi yazarken kullandığın düzendir: sayfayı nasıl böldüğün, neyi kaydedip neyi atladığın, notlar arasında bağ kurup kurmadığın.
Çoğu insan not almayı çözmüştür. Çözülmemiş olan, o nota bir daha dönmektir. Notlar birikir, aradığın cümlenin bir yerde olduğunu bilirsin ama nerede olduğunu bilemezsin. Bu yüzden not alma yöntemi aslında bir yazma yöntemi değil, bir bulma yöntemidir.
Aşağıda dört yöntem var. Her birinin ne zaman işe yaradığını, nasıl uygulandığını ve Pumpynotes'ta neye karşılık geldiğini anlatıyoruz.
Kısa cevap: hangi not alma yöntemi sana uyar?
Yöntemi konu değil amaç seçer. Bir şeyi ezberlemen gerekiyorsa Cornell, fikirler zamanla birikiyor ve birbirine bağlanıyorsa Zettelkasten, konunun yapısı önceden belliyse taslak yöntemi, konuşma hızında yazman gerekiyorsa madde yöntemi uygun düşer.
Dördü birbirinin rakibi değil. Aynı kişi ders çalışırken Cornell, toplantıda madde yöntemi kullanabilir.
Önce şunu sor: bu notu ne için alıyorsun?
Yöntemi seçmeden önce cevaplaman gereken soru bu. Aynı gün içinde üç farklı amaçla not alırsın ve üçü aynı düzeni istemez.
- Hatırlamak için: Bu bilgiye sınavda, sunumda ya da bir görüşmede yeniden ihtiyacın olacak. Tekrar okumak hatırlatmaz; hatırlatan şey, nota yazdığın sorulardır.
- Anlamak için: Okuduğun ya da dinlediğin şeyi sindirmeye çalışıyorsun. Burada işi yapan not değil, neyi alıp neyi bıraktığına karar vermendir.
- Bulmak için: Notu bugün almıyorsun, altı ay sonra ihtiyacın olduğunda bulmak için alıyorsun. Notun aranabilir ve bağlantılı olması gerekir.
Amacını bilmeden yöntem seçersen, iyi tutulmuş ama bir daha açılmayan notlar biriktirirsin. Aşağıdaki yöntemleri okurken bu soruyu aklında tut; hangisinin senin amacına uyduğunu ayırt edebilirsin.
Cornell yöntemi: hatırlaman gerekiyorsa
Cornell yöntemi sayfayı üçe böler: sağda geniş bir alana ders sırasında notlarını yazarsın, solda dar bir sütuna sonradan anahtar kelimeler ve sorular eklersin, en alta da birkaç cümlelik özet yazarsın.
Yöntemin işe yaraması sağdaki nottan değil, soldaki sütundan gelir. Ders bittikten sonra notlarına dönüp "bu paragraf hangi sorunun cevabı?" diye sorar ve o soruyu sol sütuna yazarsın. Böylece not, kendi kendini yoklayabileceğin bir sınav kâğıdına dönüşür.
Nasıl uygulanır: Notu üç bölüm olarak kur. Dinlerken yalnız sağdaki geniş bölümü doldur. Aynı gün içinde, tercihen birkaç saat içinde geri dön; sol sütuna soruları, alta özeti yaz. Tekrar ederken sağ tarafı kapatıp yalnız sorulara bakarsın; böylece notu okumakla kalmaz, kendini yoklayabilirsin.
Pumpynotes'ta kâğıttaki sütunları bir notun içinde alt alta bölümlere çevirebilirsin: ders notlarını bir Açılır Blok'un içine yaz, altına "Sorular" ve "Özet" başlıklarını aç. Tekrar ederken açılır bloğu kapatıp yalnız sorulara bakarsın. Aynı iskeleti her seferinde elle kurmak istemiyorsan boş halini bir kez hazırlayıp Çoğalt ile şablon gibi kullanabilirsin.
Zettelkasten: fikirler zamanla birikiyorsa
Zettelkasten, tek bir büyük belge yerine küçük ve tek fikirli notlar tutup aralarında bağlantı kurma yöntemidir. Her not tek bir düşünceyi anlatır ve kendi başına anlaşılır olur. Değer notların içinde değil, aralarındaki bağlarda birikir.
Klasörlerden farkı şu: bir klasör bir notu tek bir yere koymanı ister. Bağlantı ise aynı notu kaç konuya değiyorsa o kadar konuya bağlar. Altı ay sonra bir fikri aradığında, ona bağladığın notlardan hangisini hatırlıyorsan oradan ulaşırsın.
Nasıl uygulanır: Uzun notlar yazma. Bir not bir fikir olsun ve başlığı o fikri cümle gibi söylesin. Yeni bir not yazdığında dur ve sor: bu, daha önce yazdığım hangi notla ilgili? Bağlantıyı o an kurarsan not, aylar sonra tek başına değil ait olduğu kümeyle birlikte karşına gelebilir.
Pumpynotes'ta bağlantıyı yazarken kurarsın: notun içinde @ yazıp başka bir notun adını aradığında o not, metnin içine bağlantı olarak eklenir. Tek bir fikri anlatan notlarını böyle birbirine bağlayabilirsin. Notlarını daha geniş bir sistemin parçası yapmayı da dijital ikinci beyin rehberimizde anlattık.
Taslak yöntemi: konunun yapısı belliyse
Taslak yöntemi bilgiyi başlıklar ve alt maddeler halinde, girintili bir hiyerarşiyle yazmaktır. En üstte ana konu, altında alt konular, onların altında ayrıntılar durur.
Bu yöntem konunun yapısını önceden bildiğinde çok iyi çalışır, bilmediğinde ise seni yavaşlatır. Dinlerken bir yandan "bu madde hangi başlığın altına girer?" diye düşünmek zorunda kalırsan, hem yazmayı hem dinlemeyi yarım yaparsın.
Nasıl uygulanır: Başlıkları mümkünse önceden kur. Toplantıysa gündem maddeleri, kitapsa bölüm adları başlıkların olur. Dinlerken yalnız doğru başlığın altına madde eklersin; böylece not, toplantı biter bitmez düzenlenmiş olur.
Pumpynotes'ta katmanları Başlık 2 ve Başlık 3 bloklarıyla kurar, ayrıntıları Madde İşaretli Liste ile yazarsın; bir maddeyi Girintile ile üstündeki maddenin altına alabilirsin. Not çok uzarsa bir bölüm için Alt sayfa açıp o bölümü orada yazabilirsin; notta o sayfaya giden bir bağlantı kalır.
Madde yöntemi: hız gerekiyorsa
Madde yöntemi en sade olanıdır: duyduğunu kısa maddeler halinde, düzen kaygısı gütmeden yazarsın. Amaç yakalamaktır, düzenlemek değil.
Zayıf yanı da burada. Toplantı bittiğinde elinde otuz madde kalır, hangisinin karar hangisinin fikir olduğu belli değildir. Bu yüzden madde yöntemi tek başına değil, kısa bir ayıklama adımıyla birlikte kullanılır.
Nasıl uygulanır: Konuşma sırasında yalnız yaz, düzenleme. Toplantı biter bitmez beş dakika ayır ve maddeleri üçe ayır: karar, yapılacak iş, bilgi. Yapılacak işleri o gün içinde bir tarihe bağlarsın; böylece toplantıdan çıkan iş notta kalmaz.
Pumpynotes'ta bu ayıklamayı notun içinde yapabilirsin: yapılacak işleri bir Yapılacaklar Listesi bloğunda toplarsın, iş bittikçe kutusunu işaretlersin. Notu toplantının takvim etkinliğine bağladığında, etkinliği açınca notu da orada bulursun.
Hangisini seçmeli?
Amacına göre eşleştir:
- Sınava ya da sunuma hazırlanıyorsan · Cornell. Tek yöntem içinde hem not hem tekrar var.
- Bir konu üzerinde aylarca çalışacaksan · Zettelkasten. Bugün anlamsız görünen not, altı ay sonra bir başkasına bağlandığında değer kazanır.
- Gündem önceden belliyse · Taslak. Başlıklar hazırsa yazmak kolaylaşır.
- Konuşma hızında yazman gerekiyorsa · Madde yöntemi, arkasından beş dakikalık ayıklama.
- Hangisi olduğuna karar veremiyorsan · Madde yöntemiyle başlayabilirsin. En az kural isteyen yöntem odur; nota geri döndüğünde zaten hangi düzeni istediğini anlarsın.
Yöntem ne olursa olsun işe yarayan üç kural
Yöntemler birbirinden farklı ama bir süre sonra hepsi aynı yerde tıkanır: notu bulamazsın. Bunu çözen üç alışkanlık var ve hiçbiri yönteme bağlı değil.
1. Başlığı konuşur gibi yaz. "Toplantı notları" diye başlıklandırılmış on iki not birbirinden ayırt edilemez. "Fiyat listesini eylülde güncelleme kararı" ise altı ay sonra aramada karşına çıkar. Pumpynotes'ta notları ararken içerik değil başlık ve etiket taranır; bu yüzden başlık, notun ne hakkında olduğunu değil ne söylediğini anlatmalı.
2. Etiketi tarih değil konu olarak kullan. Tarihi zaten uygulama tutuyor. Etiket, notun hangi işe ait olduğunu söylemeli. Pumpynotes'ta bir nota Etiket ekle diyerek etiket verirsin; sonra notlar sayfasının üstündeki Etiket filtresinden o etiketi seçtiğinde aynı konudaki bütün notlar bir arada gelir.
3. Notları birbirine bağla. Yeni bir not yazdığında bir dakikanı ayırıp onu ilgili eski notuna @ ile bağlayabilirsin. Bağlantı tek yönde çalışır; eski notu açtığında yenisini de görmek istiyorsan eski notun içine de yenisinin bağlantısını ekle. Böylece notların arşiv olmaktan çıkıp birbirine değen bir ağa dönüşür.
Notların takvimin ve bütçenle nasıl aynı yerde toplanacağını kişisel üretkenlik sistemi yazımızda, notların içindeki yapıyı da blok editör ve bağlantılı sayfalar yazımızda bulabilirsin.
Pumpynotes ücretsiz. Notlarını, takvimini ve bütçeni tek bir çalışma alanında birleştirip aklındaki her şeyi tek yerde toplayabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi not alma yöntemi en iyisidir?
Tek bir en iyi yöntem yok, amaca göre değişir. Ezberlemen gerekiyorsa Cornell, fikirleri uzun vadede biriktiriyorsan Zettelkasten, gündemi belli bir toplantıdaysan taslak, hız gerekiyorsa madde yöntemi uygundur. Aynı kişinin gün içinde iki farklı yöntem kullanması normaldir.
Cornell yöntemi dijitalde uygulanır mı?
Uygulanır. Kâğıttaki sütunları notun içinde alt alta bölümlere çevirmen yeterli: önce ders notların, altında sorular, en altta özet. Notları açılıp kapanan bir bloğun içine koyarsan tekrar ederken onları gizleyip yalnız sorulara bakabilirsin; kâğıtta sağ tarafı kapatmanın dijitaldeki karşılığı budur.
Zettelkasten çok mu karmaşık?
Yöntemin kendisi iki kuraldan ibaret: bir not bir fikir olsun ve yeni notu eskisine bağla. Karmaşık görünmesinin sebebi genelde numaralandırma sistemleri ve klasör kurgularıdır; onlar yöntemin zorunlu parçası değil. İki kuralla başlayıp gerisini ihtiyaç doğdukça ekleyebilirsin.
Not alırken el yazısı mı klavye mi daha iyi?
Hatırlamak amacındaysan el yazısı bir avantaj sağlar, çünkü yavaş yazdığın için duyduğunu özetlemek zorunda kalırsın. Bulmak amacındaysan klavye açık ara öndedir: aranabilir (Ctrl+K), etiketlenebilir ve başka notlara bağlanabilir. Cornell'i kâğıtta, Zettelkasten'i dijitalde tutmak makul bir bölüşümdür.
Toplantı notlarını nasıl almalıyım?
Toplantı sırasında madde yöntemiyle yalnız yakala, düzenlemeye çalışma. Toplantı biter bitmez maddeleri karar, yapılacak iş ve bilgi diye üçe ayır. Yapılacak işleri aynı gün bir tarihe bağla; notta kalan iş yapılmaz.
Bizi takip edin
Daha fazla ipucu ve güncelleme için Instagram sayfamızı takip edebilirsin.
